مقالات دیگر

راهنمای مطالعه

گیج دما چیست؟

بررسی گیج دما، ابزار حیاتی در کنترل و نظارت دما در صنایع مختلف: در علم و صنعت، اندازه‌گیری دما یکی از پارامترهای حیاتی برای کنترل فرآیندها و تجهیزات می‌باشد. گیج  دما به عنوان یکی از ابزارهای اساسی در این زمینه برای اندازه‌گیری دمای محیط‌های مختلف و تجهیزات صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این مقاله، به بررسی اجزا،  اصول عملکرد، انواع و کاربردهای گیج دما در صنایع مختلف خواهیم پرداخت.

 

گیج دما چیست؟

 

صنایعی که در آنها، گیج دما مورد استفاده قرار می‌گیرد شامل:

  1. صنایع غذایی
  2. صنعت خودروسازی
  3. صنعت پزشکی
  4. صنعت پتروشیمی و...

اجزا و ساختار گیج دما

گیج دما به‌طور عمده از چند اجزاء اصلی تشکیل شده است که هرکدام وظایف خاص خود را در اندازه‌گیری دما دارند.

 

1. حسگر دما (Temperature Sensor)

حسگر دما بخشی از گیج است که به محیط در تماس مستقیم با دما قرار می‌گیرد. نوع حسگر دما مورد استفاده می‌تواند متناسب با نیازها و شرایط کاربرد گیج تغییر کند.  انواع مختلف حسگرها از جمله رزیستانسی، ترموکوپل، و ترمیستورها وجود دارند.

 

2. واحد نمایش (Display Unit)

واحد نمایش بخشی از گیج است که به کاربر اطلاعات دما را نمایش می‌دهد. این واحد ممکن است شامل نمایشگر الکترونیکی باشد که دمای اندازه‌گیری شده به صورت  دیجیتال یا آنالوگ نمایش داده می‌شود.

 

3. واحد الکترونیکی (Electronic Unit)

واحد الکترونیکی گیج دما مسئول پردازش سیگنال‌های از حسگر دما و ارائه دقیق‌ترین اطلاعات دما به کاربر است. این واحد ممکن است شامل مدارهای الکترونیکی،  میکروپروسسورها و اجزاء الکترونیکی دیگر باشد که برای پردازش و ارسال داده‌ها به واحد نمایش مسئول هستند.

 

4. بدنه و محافظ

بدنه گیج دما علاوه بر اینکه برای حمایت از اجزاء داخلی ساختار گیج استفاده می‌شود، معمولاً محافظی نیز دارد که از گرد و غبار، رطوبت، و ضربات محافظت کند. مواد ساخت  این بدنه و محافظ ممکن است از فلزات مقاوم، پلاستیکهای مهندسی، یا سرامیک باشد.

 

5. کانکتورها و کابل‌ها

برخی از گیج‌های دما دارای کانکتورها و کابل‌های متصل به حسگر دما می‌باشند که این اجزاء برای ارتباط میان واحد الکترونیکی و حسگر دما بکار می‌روند. این کابل‌ها ممکن  است شامل مواد عایق الکتریکی و مقاوم باشند.

 

6. سیستم نصب و تثبیت

برخی از گیج‌ها دارای سیستم‌های نصب و تثبیت مختلفی هستند که به کاربر امکان می‌دهد گیج را به سهولت در محیط‌های مختلف نصب کرده و تثبیت نماید. این  سیستم‌ها ممکن است شامل قهوه‌ها، پیچ‌ها، یا سیستم‌های نصب ویژه باشند.

 

با توجه به این اجزاء، گیج دما به عنوان یک سیستم کامل و مؤثر در اندازه‌گیری و نظارت دما در صنایع مختلف عمل می‌کند. این ابزارها به دلیل دقت بالا، قابلیت کار در  شرایط محیطی مختلف، و انعطاف پذیری در کاربردهای مختلف، از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند.

 

گیج دما

 

پیشنهاد خواندنی: سنسور دما

انواع گیج دما

 

  • گیج‌های رزیستانسی (Resistance Temperature Detectors – RTDs)

این گیج‌ها از تغییرات مقاومت الکتریکی با تغییر دما استفاده می‌کنند. گیج‌های RTD معمولاً از موادی مانند پلاتینوم برای ایجاد حسگرهای دقیق استفاده می‌کنند. یکی از  ویژگی‌های برجسته این گیج‌ها دقت بالا و پاسخ سریع آنها به تغییرات دما است.

 

  • گیج‌های ترموکوپل (Thermocouples)

این گیج‌ها از تغییرات ولتاژ الکتریکی در انتهای دو سیم مختلف با تغییر دما بهره می‌برند. انواع مختلفی از ترموکوپل‌ها با اندازه‌گیری در دامنه دمایی مختلف موجود  هستند. آنها به دلیل ساختار ساده، قابلیت استفاده در دماهای بالا، و پایداری خوب، در بسیاری از صنایع مورد استفاده قرار می‌گیرند.

 

  • گیج‌های ترمیستور (Thermistors)

این گیج‌ها از تغییرات مقاومت الکتریکی با تغییر دما به عنوان حسگر دما استفاده می‌کنند. ترمیستورها دارای خصوصیات نمایی تغییر مقاومت با دما هستند و بیشتر در  دامنه دمایی خاص عمل می‌کنند. دقت بالا و حساسیت زیاد این گیج‌ها آنها را به گزینه‌ی مناسبی برای کاربردهای دقیق می‌سازد.

 

گیج‌های اشعه تحت قرمز (Infrared Thermometers)

این گیج‌ها از اصول اشعه تحت قرمز برای اندازه‌گیری دما استفاده می‌کنند. آنها از تابش اشعه تحت قرمز توسط اجسام یا سطوح به دسته‌بندی دماها می‌پردازند. این گیج‌ها  برای اندازه‌گیری دما در فواصل دور و در شرایطی که تماس مستقیم با سطح مورد اندازه‌گیری ممکن نیست، بسیار مناسب هستند.

 

  • گیج‌های لیزری (Laser Thermometers)

این گیج‌ها نیز از اصول اشعه تحت قرمز برای اندازه‌گیری دما استفاده می‌کنند. با ترکیب اشعه لیزر برای هدایت و نشان‌دهی مکان اندازه‌گیری، این گیج‌ها امکان اندازه‌گیری  دقیق دما در فواصل بلند را فراهم می‌کنند.

 

  • گیج‌های بی‌سیم (Wireless Thermometers)

این گیج‌ها از فناوری بی‌سیم برای انتقال داده‌های دما به محلی دیگر مانند یک دستگاه نمایش یا کنترل استفاده می‌کنند. این گیج‌ها به کاربر امکان می‌دهند از دور دما را  نظارت کرده و اطلاعات را دریافت کنند.

برای آشنایی بیشتر با ساختار و کارایی گیج دما نیز می‌توانید مقالات زیر را مطالعه کنید.

  1. سنسور دما
  2. میکروپروسسور
  3. مدار الکتریکی

کاربردهای گیج دما

 

1. صنعت پتروشیمی

در واحدهای پتروشیمی، گیج‌های دما برای کنترل دقیق دما در فرآیندهای پخت، تبدیل و تجهیزات حیاتی مانند راکتورها و گرم‌کننده‌ها استفاده می‌شوند. اندازه‌گیری دما در  این صنعت از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است چرا که دما می‌تواند تأثیر زیادی بر روی رفتار واکنش‌های شیمیایی داشته باشد.

 

2. صنعت خودروسازی

گیج‌های دما در خودروها برای کنترل دمای مایعات موتور، دمای روغن، و دمای هوای محیط استفاده می‌شوند. اندازه‌گیری دما به عنوان یکی از پارامترهای مهم در کارکرد  بهینه موتور و کاهش آلودگی محیطی از اهمیت زیادی برخوردار است.

 

3. صنایع غذایی

گیج‌های دما در فرآیندهای تولید و فرآوری مواد غذایی برای کنترل دقیق دما و اطمینان از رعایت شرایط حفظ بهداشتی محیط‌های تولید مورد استفاده قرار می‌گیرند.

 

کاربرد گیج دما

 

4. پزشکی

در تجهیزات پزشکی مانند اتاق‌های عمل و دستگاه‌های پزشکی، گیج‌های دما جهت اندازه‌گیری دقیق دما بدن افراد و تنظیم دما در تجهیزات پزشکی به کار می‌روند.

 

5. صنعت الکترونیک

در دستگاه‌ها و تجهیزات الکترونیکی، گیج‌های دما برای جلوگیری از گرمای زیاد و محافظت از قطعات الکترونیکی از اهمیت بسزایی برخوردارند. این گیج‌ها به عنوان  ابزارهای مؤثری در جلوگیری از آسیب به تجهیزات الکترونیکی استفاده می‌شوند.

 

6. کنترل هوا و تاسیسات

در سیستم‌های گرمایش، تهویه مطبوع و کنترل هوا، گیج‌های دما برای اندازه‌گیری و کنترل دما در اطراف محیط‌های مسکونی، تجاری و صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

 

7. تولید انرژی

در نیروگاه‌ها و صنایع تولید انرژی، گیج‌های دما جهت کنترل و نظارت بر دما در توربین‌ها، دیگ‌ها، و سیستم‌های خنک‌کننده استفاده می‌شوند.

 

8. صنعت آب و فاضلاب

در تصفیه‌خانه‌ها و سیستم‌های مدیریت آب و فاضلاب، گیج‌های دما برای کنترل دمای فرآیندهای تصفیه و نظارت بر شرایط محیطی استفاده می‌شوند.

 

9. صنعت فضایی و هوانوردی

در سیستم‌های فضایی و هوانوردی، گیج‌های دما جهت کنترل دقیق و نظارت بر دما در شرایط سخت و متغیر استفاده می‌شوند.

 

نتیجه‌گیری

گیج دما به عنوان یکی از ابزارهای اساسی در صنایع مختلف با توجه به انواع مختلف حسگرها و اصول عملکرد متنوع خود، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. اندازه‌گیری دما با  دقت و قابلیت کنترل دقیق در فرآیندهای صنعتی، ایمنی تجهیزات، و بهره‌وری سیستم‌ها را بهبود می‌بخشد و نقش بسزایی در بهبود کیفیت و ایمنی تولید دارد.

مقالات مرتبط

آخرین مطالب